«دوپينگ فكري‌ عده‌اي از دانشجويان در شبهاي امتحان» موضوعي است كه سلامت جسمي، فكري و صلاحيت علمي دانشجويان و دانش آموزان مرتكب را به مخاطره انداخته است.

پرورش عضلات مغز با سوء مصرف داروهاي روانگردان و تمركز زا در شبهاي امتحان از سوي دانشجويان و حتي دانش‌آموزان در حالي به طور جدي گسترش يافته است كه هيچ واكنش و كنترل عملي خاصي در اين خصوص از سوي مسوولان ديده نشده است. صرف نظر از عوارض جدي و جبران ناپذير جسمي، روحي و اجتماعي ناشي از سوء مصرف اينگونه داروها نظير «متيل فنيديت» يا همان قرص «ريتالين»، شيوع و متداول شدن آن مي‌تواند نظام آموزشي و حتي هنجارهاي اجتماعي و فرهنگي كشور را مورد تهديد قرار دهد.

گرچه آمار و پژوهشهاي دقيقي در خصوص ميزان شيوع سوء مصرف داروهاي تمركز زاي اعتياد آور در بين دانشجويان و دانش آموزان در دست نيست، اما با اندكي جستجو و پيگيري مي‌توان به دور از هرگونه بزرگنمايي و جنجال به شيوع غير قابل انتظار و بالاي مصرف داروهايي نظير «ري تالين» در شبهاي امتحان و ايام كنكور اعتراف كرد.

متيل فنيديت (ري تالين) شايع ترين داروي سايكوتروپيك تجويز شده براي درمان اختلال كم توجهي - بيش فعالي(ADHD) در كودكان است. اين دارو از دسته داروهاي آمفتاميني بوده و بر روي سلولهاي دوپامينرژيك مغز اثر مي‌كند و در درمان ناركولسپي و افسردگي هم كاربرد دارد.

در حاليكه هر سال استفاده درماني از متيل فنيديت بيشتر مي‌شود، ريسك مصرف بيش از حد به صورت غير عمد، اشتباهات درماني، مصرف در جهت تلاش براي خودكشي و در آخر سوء مصرف آن هم افزايش مي‌يابد. اين دارو جهت افزايش هوشياري و تمركز، ايجاد سرخوشي (euphoria) ، بي خوابي و كاهش وزن به صورت خوراكي، استنشاقي و تزريقي مورد سوء مصرف قرار مي‌گيرد.

در حال حاضر مصرف غير پزشكي محرك‌هاي تجويزي از جمله متيل فنيديت يك مشكل در حال رشد در بين دانش آموزان و دانشجويان در آمريكا به شمار مي‌رود.

براساس گزارش سايت پزشكان بدون مرز، محققان آمريكايي مي گويند مصرف داروهايي مانند ريتالين طي سالهاي 1993تا 2003 تقريبا سه برابر شده است و آمارها نشان داده‌اند كه 7 درصد از دانش آموزان آمريكا حداقل يكبار اين دارو را در طول عمرشان سوء مصرف كرده‌اند. درمدت کوتاهي دامنه سوءمصرف اين دارو که گفته مي شد، ضمن کاهش خواب آلودگي به افزايش تمرکز نيز کمک مي کند به نحوي گسترش يافت که در سال 2002 تنها در آمريکا بيش از هفت ميليون نفر که 1/6 ميليون نفر آنها از دانشجويان بودند از اين دارو استفاده مي کردند.

درحاليکه عوارض شديد سوءمصرف ريتالين مرتبا توسط جامعه پزشکي هشدار داده مي شود، ريتالين، بالاترين مصرف غيرقانوني را، در بين دانشجويان دارد؛ به طوري که هم اکنون در شب هاي امتحان در برخي کتابخانه هاي دانشگاه هاي امريکا ريتالين پارتي برگزار مي شود!

در ايران تاكنون تحقيقي در خصوص شيوع سوء مصرف اين دارو صورت نگرفته است. اما به نظر مي‌رسد مصرف اين دارو در ميان دانشجويان پزشكي كه آشنايي بيشتري با آن دارند، بيشتر است، آنها اين دارو را براي افزايش تمركز و بهبود كيفيت و كميت مطالعه استفاده مي‌كنند. ريتالين اغلب قبل از امتحانات دانشگاهي، امتحانات جامع و دستياري مصرف مي شود.

يك دانشجوي پزشكي دانشگاه علوم پزشكي تهران با تاييد اين مطلب به صراحت مي گويد كه اصلا ً بدون مصرف ريتالين نمي توان واحدهاي پزشكي را پاس كرد !

متاسفانه عده بسياري از مصرف كنندگان اين دارو، عوارض آنرا با توجه به مزايا و فوايدي كه دارد، كم و حتي بي خطر مي‌دانند.

يك دانشجوي رشته زبان كه از دوست هم اتاقي خود اطلاعاتي در خصوص مصرف ريتالين بدست آورده مي‌گويد كه حتي اگر مصرف اين قرص عوارض كمي داشته باشد، به بيدارماندن در شب امتحان و نمره گرفتن در آخر ترم مي‌ارزد.

اما يكي از دانشجويان پزشكي كه خود را براي آزمون دستياري امسال آماده مي‌كنند دوپينگ فكري شب امتحان را در مقابل به خطر افتادن سلامتي و امنيت فكري در نتيجه سوء مصرف ريتالين بي‌ارزش مي‌داند و مي‌گويد كه مصرف اين دارو حافظه كوتاه مدت را تقويت مي‌كند و افراد همانطور كه مطالب را سريعتر ياد مي‌گيرند، زود هم از ياد مي‌برند.

يك عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشكي تهران در خصوص عوارض سوء مصرف ريتالين به خبرنگار صنفي – آموزشي ايسنا مي‌گويند: تپش قلب، بي خوابي، اضطراب، سردرد، بي اشتهايي و عصبي بودن از عوارض اوليه اين دارو است و در صورت موارد مصرف بيش از حد، بي قراري، هذيان، سايكوز، افزايش فشار خون، تشنج، حمله خواب ، آرتيمي هاي قلبي و حتي مرگ ممكن است رخ دهد.

دكتر اميني همچنين اعتياد آوري شديد اين دارو را مورد تاكيد قرار مي‌دهد و تصريح مي‌كند مصرف ريتالين زمينه مناسبي را براي مصرف ساير داروها و مواد روانگردان خطرناك فراهم مي‌كند ضمن آنكه ترك كردن مصرف ريتالين سخت و داراي عوارض شديد است.

در برخي مقالات و پايگاه‌هاي اطلاع رساني تخصصي اينترنتي، حمله‌هاي فشار خوني ناشي از سوء مصرف ريتالين، مقاوم به درمان معرفي و از افسردگي و حتي خودزني بعنوان شايع ترين عوارض ترك آن، نام برده شده است.

متيل فنيديت به صورت قرصهاي 10 ميلي گرمي و به نام استيمديت 10 در بازار ايران موجود است و تجويز آن براي درمان اختلال كم توجهي – بيش فعالي كودكان تنها از سوي متخصصان اطفال و روانپزشكان مجاز شناخته مي‌شود.

 يك داوطلب آزمون دستياري: برخي از اساتيد كلاسهاي آمادگي آزمون رزيدنتي يك آموزشگاه در تهران، در سر كلاس به دانشجويان توصيه مي‌كنند با نزديك شدن زمان آزمون براي افزايش تمركز و كم خوابي، از ريتالين استفاده كنند.

عدم كارايي و موفقيت قوانين محدود كننده فروش اين دارو زماني خود نمايي مي‌كند كه يك دانشجوي پزشكي مي‌گويد: هر برگه 10 عددي قرص ريتالين با قيمت آزاد حدود 6 هزار تومان براحتي از داروخانه‌ها و بازار ناصر خسرو قابل تهيه است. حتي در نزديكي كلاسهاي آمادگي آزمون رزيدنتي، بخصوص با نزديك شدن به موعد آزمون، بازار سياه «قرص‌هاي ريتالين» بوجود مي‌آيد و دانشجويان گاهي براي اينكه مجبور به خريد قرص ها به قيمت بالا نشوند آنها را احتكار مي‌كنند!

يك داروساز كه مسوول فني داروخانه اي در غرب تهران است ، فروش بدون نسخه ريتالين را غيرقانوني مي داند و مي گويد: ريتالين تنها به بيماران داراي نسخه هاي مجاز و پس از تهيه پرونده دارويي براي آنها ، فروخته مي شود.

اما نكته قابل تامل، اشاره تعدادي از دانشجويان پزشكي داوطلب آزمون دستياري به توصيه مصرف و حتي فروش «ريتالين» از سوي برخي اساتيد و مسوولان كلاسهاي آمادگي آزمون دستياري است.

يكي از داوطلبان آزمون دستياري امسال به خبرنگار ايسنا مي‌گويد كه برخي از اساتيد كلاسهاي آمادگي آزمون رزيدنتي يك آموزشگاه در تهران، در سر كلاس به دانشجويان توصيه مي‌كنند با نزديك شدن زمان آزمون براي افزايش تمركز و كم خوابي، از ريتالين استفاده كنند.

البته وي اضافه مي‌كند كه دانشجويان پزشكي به علت شناخت داروها و عوارض آنها، ريتالين را به صورت «كنترل شده» مصرف مي‌كنند هر چند كه عوارض آن غيرقابل اجتناب است.

با قبول اين فرضيه سرنوشت مصرف كنندگان غير پزشكي اين دارو كه شناخت دقيقي از داروها ندارند، مبهم مي‌ماند.

يكي از دانشجويان غير پزشكي كه در گذشته ريتالين مصرف كرده است، علت اين سوءمصرف را، تاثير آن در نخوابيدن و افزايش تمركز در شبهاي امتحان بيان مي‌كند.

گيجي، پريشاني و عصبانيت عوارضي است كه به گفته اين دانشجو تا دو روز پس از مصرف ري تالين باعث اختلال در فعاليت‌هاي روزمره‌اش شده بود.

بر اساس نتايج يكي از معدود پژوهشهاي انجام شده در خصوص سوء مصرف ريتالين كه مصرف اين دارو را در بين دانشجويان پزشكي استان تهران مورد بررسي قرار داده است ،88 درصد مصرف كنندگان ريتالين كه در اين تحقيق شركت كرده اند مرد و 86 درصد آنان مجرد بوده اند. ميانگين سني شركت كنندگان 25 سال بوده و 98 درصد آنان اين دارو را به صورت خوراكي و بيش از 20 بار مصرف كرده اند.

اين پژوهش كه در قالب پايان نامه دوره پزشكي عمومي دانشگاه علوم پزشكي تهران انجام شده است، شايعترين عوارض بلافاصله بعد از مصرف متيل فنديت را در 72 درصد افراد تاكي كاردي (تپش قلب)، 50 درصد عدم تمايل به استراحت ، 36 درصد تعريق و كاهش اشتها اعلام مي كند.

60 درصد مصرف كنندگان در دوره كارآموزي و 14 درصد آنان در دوره دستياري مشغول به تحصيل بوده اند.

بر اساس اين پژوهش، افزايش تمركز، كاهش خواب و اشتها مهمترين دلايل گرايش به مصرف ريتالين معرفي شده اند .همچنين تداوم درس خواندن ، نياز روحي و جسمي و اصرار دوستان از مهترين دلايل گرايش به مصرف مجدد آن را به خود اختصاص داده اند.

كتابخانه، منزل، دانشگاه و مهماني عمده ترين مكانهاي مصرف ريتالين توسط دانشجويان پزشكي شركت كننده در اين تحقيق هستند.

صاحب امتياز كلينيك تخصصي ترك اعتياد آتيه: بسياري از مصرف كنندگان ريتالين از اعتيادآوري جدي آن اطلاعي ندارند درحاليكه اعتيادآوري ريتالين دقيقا مشابه اكستازي است.

در عين حال يك متخصص اعصاب و روان با توجه به شيوع 8 درصدي اختلال كم توجهي و بيش فعالي در ميان دانش آموزان كشور، داروي ريتالين را در درمان بيماري آنها موثر و مفيد مي‌داند و يكي از دلايل ريشه‌اي مصرف خودسرانه اين دارو توسط دانشجويان را ناشي از تداوم بيماري كم توجهي از كودكي تابحال در آنان معرفي مي‌كند و مي‌گويد كه اين افراد هيچوقت خود را بيمار تصور نكرده‌اند بنابراين با روي آمدن به سمت داروهاي روانگردان و حتي مواد مخدر، براي ايجاد تمركز بيشتر تلاش مي كنند.

به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، دكتر رضا رستمي، عضو هيات علمي دانشكده روانشناسي دانشگاه تهران اعلام مي كند كه بيش از 97 درصد سوء مصرف كنندگان ريتالين عوارض نامطلوب آنرا تجربه مي‌كنند. بدون اينكه از دليل ايجاد اين عواض با خبر باشند. حتي بسياري از مصرف كنندگان ريتالين از اعتيادآوري جدي آن اطلاعي ندارند درحاليكه اعتيادآوري ريتالين دقيقا مشابه اكستازي است.

صاحب امتياز كلينيك تخصصي ترك اعتياد آتيه ارزشيابي‌هاي سخت آخر ترم، مدرك گرايي و افسردگي بسياري از دانشجويان و جوانان را از مهمترين دلايل روي آوردن جوانان به خصوص دانشجويان به مصرف داروهاي روانگردان عنوان كرد.

ريتالين به عنوان دارويي با اثر سريع در درمان افسردگي كاربرد دارد. فرار كردن از واقعيت و عدم پذيرش شيوع بالاي افسردگي در جامعه باعث شده جوانان، سير صحيح درمان را طي نكنند و براي جبران تبعات افسردگي نظير كاهش تمركز و يادگيري به سوء مصرف ريتالين و مواد مخدر روي آورند.

وي كه مدير مسوول ماهنامه بهداشت روان است، با صراحت اعلام مي‌كند ترك كردن داروهاي محرك آمفتاميني نظير ريتالين و اكستازي، بسيار سخت‌تر و پيچيده‌تر از كراك، هرويين و ساير مواد مخدر است. استفاده محدود و كنترل شده ريتالين باعث عادت كردن بدن مصرف كننده به دوزهاي پايين و در نتيجه ايجاد علاقه فرد به استفاده از دوزهاي بالاتر و حتي مصرف داروهاي سنگين‌تر و خطرناك‌تر مي‌شود.

به نظر مي رسد شيوه ارزشيابي معمول نظام آموزشي دانشگاهها و نيز كنكورهاي ورودي مقاطع مختلف تحصيلي ، نقش بسيار مهمي در مصرف ريتالين با هدف ايجاد تمركز و كاهش اضطراب و قبولي در آزمونها دارد. موضوعي كه علاوه بر خدشه دار كردن صلاحيت علمي دانشجويان، مي تواند در مقياس وسيع تر به زنگ خطري براي تهديد سلامتي فردي و اجتماعي افراد تلقي شود.

يكي از دانشجويان سال آخر پزشكي عمومي مانند بسياري از دانشجويان، اجراي غلط ارزشيابي در پايان ترم به جاي طول ترم و تبليغات وسوسه انگيز براي استفاده از ريتالين در برخي خوابگاه‌ها و كتابخانه‌ها توسط برخي دانشجويان را از مهمترين عوامل زمينه ساز مصرف اين نوع داروهاي روانگردان مي‌داند. البته تاكيد مي‌كند تا زمانيكه زمينه‌ها و عوامل سوءمصرف ريتالين برطرف نشوند، حتي با عدم توليد ريتالين، اين نوع مواد و داروها به شكل ديگري مخاطبان خود را جذب خواهند كرد.

در عين حال دكتر عباسي ،قائم مقام آموزشي بيمارستان امام خميني (ره) نيز حتي يك مورد سوء مصرف اين دارو را ، خطرناك مي داند و از مسولان مي خواهد كه ريشه يابي دلايل گرايش به مصرف خودسرانه ريتالين را به عنوان يكي از مسايل اورژانسي دانشگاهها مورد بررسي قرار دهند.

وي عقيده دارد كه آموزش پزشكي آنقدر سخت نيست كه تنها با مصرف قرص بتوان آنرا گذراند. چنانچه اين نياز به تازگي بوجود آمده باشد، نشان دهنده اين است كه ارزشيابي‌هاي غلط باعث شده افراد مناسب وارد اين رشته نشوند.

يك پزشك فارغ التحصيل دانشگاه علوم پزشكي تهران هم شرايط سخت آزمون‌هاي مقاطع مختلف آموزش پزشكي و ضرورت قبول شدن در آزمون رزيدنتي براي فرار از مشكلات گريبانگير پزشكان عمومي مانند بيكاري را از مهمترين دلايل مصرف قرص‌هاي ريتالين و داروهاي تمركززا مي‌داند.

به نظر مي رسد شيوه ارزشيابي معمول نظام آموزشي دانشگاهها و نيز كنكورهاي ورودي مقاطع مختلف تحصيلي ، نقش بسيار مهمي در مصرف ريتالين با هدف ايجاد تمركز و كاهش اضطراب و قبولي در آزمونها دارد. موضوعي كه علاوه بر خدشه دار كردن صلاحيت علمي دانشجويان، مي تواند در مقياس وسيع تر به زنگ خطري براي تهديد سلامتي فردي و اجتماعي افراد تلقي شود.

با يك جستجو و پيگيري مختصر مي‌توان دريافت كه تقريبا هيچ مركز يا سايت اطلاع رساني مناسبي وجود ندارد كه به سوالات جوانان در خصوص مزاياي احتمالي و معايب مصرف قرص‌هاي روانگردان نظير ريتالين پاسخ دهد.

به عنوان نمونه، پايگاه الكترونيكي مشاوره‌اي يكي از مراكز درماني، اطلاع رساني خود را به نقل موارد مصرف و عوارض ناشي از مصرف ريتالين محدود كرده است در حالي كه نگاهي به بخش نظرات خوانندگان مطلب اين وب سايت نشان مي‌دهد خوانندگان تا چه ميزان از اطلاعات ارايه شده توانسته‌اند در جهت يافتن پاسخي به سوالاتشان استفاده كنند. گذشته از آن، سوالات عده اي از جوانان كه توسط مشاوران اين مركز پاسخ داده نشده، توسط عوامل مصرف كننده و توزيع كننده ريتالين در جهت تشويق به مصرف آن پاسخ داده شده است. در واقع وب سايت اين مركز اطلاع رساني به محلي براي معامله ، خريد و فروش و تشويق مخاطبان به استفاده از ريتالين تبديل شده است.

به عنوان مثال برخي از نظرات خوانندگان اين وب سايت با كمترين تغيير و ويرايش در پي مي آيد : «

-  من اکثر قرصها رو مصرف کردم ولي ريتالين منو به زانو درآورد !!!!

- علي: يک نصيحت از برادر کوچکتان؛ روش من هم به صرفه است و هم فوق العاده سالم. ميدونم حوصله ميخواد ولي جان من يک بار امتحان کنيد . ورزش .آره ورزش براي اعتماد به نفس براي نشاط .ترک ترامادول و براي دردهاي همه شما کافيه .مرگ من يه ماه باشگاه بريد استاد استادين. من بعد از ترکم قرصامو ريختم دور، شروع به ورزش کردم. حالا ديگه حريف مي طلبم.

- * كيومرث: من دنبال يه قرصي، شربتي چيزي هستم که اين يك ماه مونده به امتحانات بتونم با تمرکز بالا و به دور از استرس يه کم درس بخونم اگه کسي بتونه کمک کنه مديونشم هرکدوم از شما دوستان که ميتونين ريتالين به من برسونين واقعا ممنون ميشم، هر کي مي تونه کمک کنه يه روش بگه تا خيلي زود با هم هماهنگ کنيم چون واقعا نياز دارم اينم بگم من تو تهران زندگي نمي کنم.

-* يك دوست!

کيومرث جان سلام، اگه بخواي ادرس و کد پستي خودتو بنويس برات پست ميکنم البته با عرض شرمندگي فقط همين يک بار بعد از دريافت قرصها شماره حساب ميدم بريز به حساب

-* کيومرث جان من عادلم

دو راه دارم که تضميني نمره بالا بگيري؛ 

1- صبح زود پاشي بدوي و يک جاي راحت و ساکت با صداي بلند درس را براي خودت توضيح بدهي . ميبيني که بعد از آن يک بار مرور کني حفظ ميشوي

2 - درس را همان جاي ساکت و راحت هنگام خواندن بفهمي و تصور کني .تضميني بعد از دو بار خواندن حفظ حفظ ميشوي ، البته درس درس جلو برو

برات آرزوي موفقيت ميکنم

- مونا: براي همه كارها چه درس و چه امتحان تنها به خدا توكل كنيد، آيا خدا براي بندگانش كافي نيست.

- مهسا: سلام من خودم دانشجوى پزشكى هستم تو كتاب خونده بودم كه متيل فنيديت يا همون ريتالين براى افزايش توجه يا افزايش سطح هوشيارى خيلي خوبه ولي بعد از كلي تحقيق به همه توصيه ميكنم استفاده نكنن حالت وابستگي و اعتياد هم داره در واقع ميشه گفت يه جور مخدره. »

نمونه‌هاي اين نوع تبادل نظرها از سوي برخي افراد در انجمنها و پاتوقهاي اينترنتي فراوان است . با يك جستجوي ساده مي توان بيش از دو هزار مطلب در وب سايتها به زبان فارسي يافت كه از ميان آنها، تعداد وب سايت هاي رسمي و غير رسمي علمي بسيار ناچيز است كه آنها هم در اغلب موارد در اعتماد سازي و جلب نظر مخاطبان ناموفق بوده اند.

بايد پذيرفت مطرح شدن اين دغدغه‌ها در كنار ضرورت آگاهي دادن صحيح و علمي به جوانان و دانش آموزان براي جلوگيري از گسترش سوء مصرف ريتالين، نحوه اطلاع رساني در اين خصوص را پيچيده و سخت كرده است. آنچه كه اهميت دارد و خلا وجود آن به شدت احساس مي‌شود اطلاع رساني صحيح، پيگيري و مراقبت از سوي مراجع ذيصلاح و نهادهاي مسوول در اين زمينه است و توجه و اراده جدي مسوولان براي شناسايي و كنترل اين پديده، ضروري انكارناپذير است.

انتهاي پيام/